Posłuchaj artykułu. 00:00 / 00:00. Zabierani z Dunkierki brytyjscy żołnierze spokojnie stali w kolejkach do załadunku na statki, tak jakby chcieli zrobić dobre wrażenie na starcach i bon II wojna światowa, front wschodni, część bitwy na łuku kurskim: PzKpfw VI Tiger otwiera ogień do radzieckiego czołgu w czasie walk na południowym skrzydle łuku kurskiego Czas 12–13 lipca 1943 Miejsce okolice Prochorowki. Terytorium ZSRR. Przyczyna dążenie sił radzieckich do zniszczenia nacierających w kierunku Prochorowki sił Jerzy Krasuski: Europa Zachodnia po II wojnie światowej. Dzieje polityczne. Poznań: 1990. ISBN 83-210-0905-0. brak strony w książce; Janusz Ledwoch, Jacek Solarz: Czołgi włoskie 1939–1945. Warszawa: 1995. ISBN 83-86209-29-1. brak strony w książce; Jerzy Lipiński: Druga wojna światowa na morzu. Warszawa: 1995. B. Broń artyleryjska II wojny światowej ‎ (10 kategorii, 10 stron) Broń lotnicza II wojny światowej ‎ (1 kategoria, 6 stron) Broń strzelecka II wojny światowej ‎ (4 kategorie, 7 stron) . Czołgi lekkie Wielkiej BrytaniiCarden Loyd Mk VI zdj. Carden Loyd Mk VIVickers Light Tank Mk VI. zdj. Mk VIVickers E zdj. Mk ELight Tank Mk VIII Harry Hopkins zdj. Hopkins Mk VIIIMk VII Tetrarch zdj. Mk VIICzołgi szybkie Wielkiej BrytaniiCruiser Mk I zdj. Mk ICruiser Mk II zdj. Mk IICruiser Mk III zdj. Mk IIICruiser Mk IV. zdj. Mk IVMK V Covenanter zdj. V CovenanterMk VI Crusader zdj. VI CrusaderMk VII Cromwell zdj. Bukvoed z VII CromwellMk VIII Challenger zdj. VIII ChallengerA 34 Comet zdj. (A34)A41 Centurion zdj. (A41)Czołgi średnie Wielkiej BrytaniiVickers Medium Tank Mk II zdj. Medium Tank Mk IISherman Firefly zdj. FireflyCzołgi piechoty Wielkiej BrytaniiMatilda Mk I zdj. Mk IMatilda Mk II zdj. Mk IIMk III Valentine zdj. III ValentineMk IV Churchill zdj. IV ChurchillPozdrawiam SerdecznieDamian Jarzynaautor blogaWięcej informacji o brytyjskich czołgach znajdziesz na moim kursie „Alianckie czołgi z II wojny światowej. Kliknij w przycisk Pobierz terazNawigacja wpisu W poprzedniej części opisałem kilka ciekawych polskich wynalazków, które – z wyjątkiem alupolonu – znalazły szerokie zastosowanie na całym świecie. Tym razem kilka projektów, które choć były interesujące, nigdy nie opuściły desek kreślarskich. Co projektowali polscy inżynierowie w przededniu II wojny światowej?W poprzedniej części opisałem kilka ciekawych polskich wynalazków, które – z wyjątkiem alupolonu – znalazły szerokie zastosowanie na całym świecie. Tym razem kilka projektów, które choć były interesujące, nigdy nie opuściły desek kreślarskich. Co projektowali polscy inżynierowie w przededniu II wojny światowej?Czołg 9TPPowszechnie znanym i wyprodukowanym w Polsce przedwojennym czołgiem jest 7TP (nazwa informuje zarazem o masie pojazdu - 7TP czyli 7-tonowy, polski). Ta dobra jak na swoją klasę i rok powstania konstrukcja była głęboką modernizacją brytyjskiego czołgu Vickers E, jednak nie było to ostatnie słowo polskich konstruktorów z jadących czołgów to 9TP (Fot. Wikimedia Commons)Wojsko doskonale zdawało sobie sprawę z niedostatków 7TP, dlatego jeszcze w 1938 roku podjęto próby wzmocnienia opancerzenia tego czołgu. Ich rezultatem była modernizacja o nieoficjalnej nazwie 9TP - czołg nieco cięższy, ze zmodyfikowanym układem jezdnym i lepiej opancerzony. Prawdopodobnie kilka takich czołgów udało się wyprodukować już po wybuchu wojny i wykorzystano je do obrony 10TP i 14TPPodjęto też próbę skonstruowania szybkiego (tzw. pościgowego) czołgu, którego koncepcja nawiązywała do opisywanego w artykule „Najdziwniejsze maszyny II wojny światowej”, radzieckiego czołgu BT-7. Czołg 10TP miał pokonywać trudny teren, korzystając z gąsienic, a po osiągnięciu dobrych dróg dawał możliwość poruszania się na kołach, jak od 1936 projekt zakończył się wraz z budową prototypu, który okazał się zawodny i nie spełnił pokładanych w nim nadziei. Opracowane podzespoły postanowiono wykorzystać, projektując kolejny model - 14TP. Pozostawiono w nim jedynie gąsienicowy układ przeciwieństwie do swojego poprzednika 14TP nie doczekał się prototypu i pozostał jedynie projektem. Podobny los spotkał projektowany przed drugą wojną światową czołg średni 20/25TP, który w 1939 roku zaistniał w postaci makiety. Miała to być dość nietypowa konstrukcja, uzbrojona w 75-milimetrowe działo przeciwlotnicze i dodatkowe wieże z karabinami lekki czołg pływający PZInż 130Czołg średni 20/25TPWart uwagi jest również eksperymentalny lekki czołg pływający PZInż 130, którego prototyp z powodzeniem testowano od 1937 roku. Mimo obiecujących rezultatów prób, podczas których czołg bez istotnych awarii pokonał imponujące 3500 kilometrów, zdecydowano o zawieszeniu czołgami projektowano również działa samobieżne (TKD i TKS-D), gąsienicowe ciągniki artyleryjskie i kołowo-gąsienicowe transportery. Niektóre z nich doczekały się produkcji przedseryjnej, jednak kilka lub kilkanaście wyprodukowanych egzemplarzy nie odegrało istotnej WilkSamolotem, który doczekał się prototypu i intensywnych prac rozwojowych, był wielozadaniowy Wilk. Dwusilnikowa maszyna miała służyć do zwalczania samolotów bombowych, mogła również przenosić niewielki ładunek bomb. Mimo pięknej sylwetki, docenionej w 1938 roku na wystawie lotniczej w Paryżu, samolot nie spełnił pokładanych w nim nadziei, a opracowanie odpowiedniego silnika przerosło polskich naprawienia niedostatków Wilka były kolejne bazujące na nim projekty - Lampart i Ryś, które jednak nie doczekały się - P-38 Wilk - Polish Multirole JastrząbPo rozpoczęciu prac nad samolotem dwusilnikowym przystąpiono również do opracowania jednosilnikowej maszyny. W lutym 1939 roku w powietrze wzniósł się pierwszy prototyp Jastrzębia, jednak założone przez projektantów właściwości samolotu okazały się niemożliwe do osiągnięcia - głównym problemem był brak odpowiedniego prototyp tego samolotu został omyłkowo zestrzelony przez Polaków we wrześniu 1939 roku. Realizacji nie doczekał się projekt wersji rozwojowej tej maszyny o nazwie Jastrząb II. Na poniższym filmie wizualizacja Jastrzębia w locie (wyłącznie głośniki, bo muzyka zniszczy Wasze uszy): WicherPoza samolotami wojskowymi opracowano również duży samolot pasażerski. Choć z punktu widzenia interesu kraju było to przedsięwzięcie pozbawione sensu, Wicher był konstrukcją dość nowoczesną i dającą nadzieję na udane wdrożenie. W 1939 roku Polskie linie Lotnicze LOT testowały prototypowy egzemplarz A-2Mało znanym, choć ciekawym samolotem jest łódź latająca Nikol A-2, opracowana na potrzeby polskiej marynarki, w której miał służyć jako maszyna patrolowa i szkoleniowa. Do 1939 roku powstał prototyp, którego próby w locie zakończyły się tuż przed wybuchem samolotami, które doczekały się latających prototypów, w różnym stadium realizacji znajdowało się wiele innych projektów, jak lekki samolot myśliwski (którego rozwój przed wojną zawieszono) czy wersje rozwojowe produkowanych seryjnie samolotów Karaś () i Łoś. Rozwój maszyn takich jak Sum czy Miś został przerwany wraz z wybuchem wojny. Przygotowania do wojny Kraj Produkcja samolotów (szt.) Wydatki wojskowe 1937 (%)a Liczba żołnierzy 1938 (mln) 1932 1933 1934 1935 1936 1937 1938 Niemcy 36 368 1968 3183 5112 5606 5235 23,5 0,7 Włochy (500) (500) (750) (1000) (1000) (1500) 1850 14,5 1,2b Japonia 691 766 688 952 1181 1511 3201 28,2 1,1 ZSRRc 2595 2595 2595 3578 3578 3578 7500 26,4 1,4d Francja (600) (600) (600) 785 890 743 1382 9,1 0,8 Wlk. Brytania 445 633 740 1140 1877 2153 2827 5,1e 1,3 USA 593 466 437 459 1140 1877 2153 1,5 0,4 a Jako część dochodu narodowego; b 1939; c oceny; d 1937; e wraz z koloniami. Produkcja samolotów w czasie wojny (szt.) Kraj 1939 1940 1941 1942 1943 1944 1945 Razema Niemcy 8295 10247 11776 15409 24807 39807 7540 139389 Włochy (1800) 2142 3503 2818 967b — — 18330 Japonia 4467 4768 5088 8861 16693 28180 11066 88113 ZSRR 10382 10565 15735 25436 34900 40300 20900 184237 Wlk. Brytania 7940 15049 20094 23672 26263 26461 12070 141364 USA 5856 12804 26277 47836 85898 96318 49761 331875 a Łącznie od 1932 do 1945; b do kwietnia. Produkcja czołgów (szt.) Kraj 1939 1940 1941 1942 1943 1944 1945 Razem 1940–44 Niemcy 2295 5290 9395 19885 26345 63210 ZSRR 2794 6590 24668 (20000) 17023 9050b 71075 USA 331 4052 24997 29497 17565 76442 Wlk. Brytaniac 969 1399 4841 8611 7476 (5000) 27327 a Zsumowano liczby podane w tabeli; b pierwsze półrocze; c w tym działa ppanc. Wojna na morzu Wyszczególnienie jedn. 1939 1940 1941 1942 1943 1944 1945 Razem Statki alianckiezatopione na Atlantyku BRT 212810 9994407 8464398 10978245 3093611 1081422 92458 366323351 Zatopione statki japońskie tys. BRT — — 58 1065 1821 3892 1782 8618 Statkiwodowane w USAw W. Brytanii tys. t 101231 439780 1169815 53391843 123842201 116391710 3551283 346227863 Zatopione niem. okręty podw. szt. 9 24 35 87 237 242 151 785 Zrzucone bomby Wyszczególnienie jedn. 1939 1940 1941 1942 1943 1944 1945 Razem na Wielką Brytanię tys. t — 37 22 3,3 2,3 9,2 0,8 74,6 na Niemcy — 14,6 35,5 53,8 226,5 1188,6 477,1 1996,1 na Dalekim Wsch. przez USA — — 0,04 4,1 44,7 147,0 307,0 502,8 Gospodarka w Niemczech Wyszczególnienie Jednostki 1939 1940 1941 1942 1943 1944 Produkcja przemysłowa 1938=100 106 102 105 106 119 117 Udział przem. zbrojeniowego w prod. % 9 16 16 22 31 40 Udział cudzoziemskich robotn. przem. % 1,0 2,6 9,5 14,3 25,7 29,3 Gospodarka ZSRR w czasie wojny Wyszczególnienie Jednostki 1939 1940 1941 1942 1943 1944 1945 Produkcja przemysłowa 1938=100 107 112 94 74 87 100 89 Produkcja wojskowa 1940=100 100 140 186 224 251 Produkcja stali mln t 17,6 18,3 17,8 8,0 8,4 10,8 12,2 Produkcja rolna 1940=100 100 62 38 37 54 Dostawy z ZSRR do Niemiec i z USA do ZSRR Kierunek Okres jedn. Dostawy ZSRR Niemcy X 1939– ­VI 1941 tys. t ropa naftowa 865, rudy manganu 140, rudy chromu 26, bawełna 101, pszenica 1462, drewno 1000 USA ZSRR VII 1941 –1945 tys. szt. samochody 400, samoloty 18,7, czołgi i działa pancerne 11,6, działa 9,6, parowozy 1,86; produkty naftowe 2,6 mln t Import surowców do Japonii Surowiec jedn. 1941 1942 1943 1944 1945 Razem 1941–45 Węgiel tys. t 6459 6388 5181 2635 548 21211 Ruda żelaza tys. t 6309 4700 4298 2153 341 17801 Ryż tys. t 2115 2247 990 652 201 6205 Siły zbrojne i straty w ludziach w II wojnie światowej Kraj Ludność (1938) Zmobilizowania Straty (zabici) ogółem w tym cywile wśród zmobilizowanych mln mln tys. %b tys. %c tys. %d Niemcy 78,8 9,2 4280 11,7 780 18 3500 38 Japonia 71,3 5,7 1972 8,0 672 34 1300 23 Włochy 43,6 4,5 395 0,9 153 39 242,2 5 ZSRR 175,5 (20) (14500e) (8,3) (7000e) (48) (7500e) (52) Wlk. Brytania 47,3f 4,5 357 0,8 92,7 26 264,4 6 USA 129,3f 14,9 298 0,2 6 2 292,1 2 Francja 42,0 5 563 1,3 350 62 213,3 4 Polska 34,8 1 6030 17,3 5907 98 123,2 32 Jugosławia 15,4 1g 1505 9,8 1200 80 305 30 Rumunia 19,4 (1) 500 2,6 200 40 300 (30) Grecja 7,1 0,6 413 5,8 325 79 88,3 15 Węgry 10,1 0,4 340 3,4 200 59 140 18 Holandia 8,7 0,4 208 2,4 200 96 7,9 2 Indie (z Birmą) 366 3 (724) (0,2) (700h) (97) 24,3 1 Chiny 435 (5–14e) (10000e) (2,3) (8700e) (90) 1310i (10–25e) a Łącznie w okresie wojny; b jako część ludności; c jako odsetek ogółu strat; d jako odsetek zmobilizowanych; e oceny b. niepewne; f 1937; g wraz z partyzantami; h gł. Birma; i tylko siły armii rządowej (Kuomintangu), straty partyzantów komunistycznych rzędu 1 mln. Straty innych krajów (tys.): Czechosłowacja 225, Filipiny 118, Belgia 88, Fin­lan­dia 84, Kanada 38, Australia 24, Bułgaria 20, Norwegia 10, Nowa Zelandia 10, Afryka Pd. 7, Dania 4, Brazylia 1. Źródło: Tablice historyczne, praca zbiorowa pod redakcją Witolda Mizerskiego, Wydawnictwo Adamantan, Warszawa 2004 W chwili wybuchu II wojny światowej Wielka Brytania dysponowała pięcioma rodzajami czołgów. Były to czołgi lekkie, pościgowe, ciężkie, średnie i dział samobieżne. Czołgi lekkie to trzyosobowe Vickers 6- Ton, których zasięg to 200 km. Ważył on około 8 ton, a jego pancerz miał 5- 17 mm. Był to pojazd gąsienicowy i rozwijał prędkość do 35 km/h. Uzbrojony był w armatę kal. 47 mm z zapasem 49 sztuk amunicji, karabin maszynowy kal. 7, 7 mm z zapasem prawie 6 tys. sztuk amunicji. Drugi czołg lekki to Tetrarch. Zbierał na pokład także trzech żołnierzy. Ważył około 7-8 ton i rozwijał prędkość 64 km/h, a jego zasięg to 225 km. Uzbrojono go w armatę kal. 40 mm, która miała w zapasie 50 pocisków i w karabin maszynowy kal. 7, 92 mm zabierającym na pokład ponad 2 tys. sztuk amunicji. Czołg średni to Sherman Firefly ważący do 35 ton i mający pancerz 13- 90 mm. Rozwijał max. prędkość do 40 km/h przy zasięgu do 190 kilometrów. Jego uzbrojenie to armata kal. 76, 2 mm, karabin maszynowy M2 kal. 12, 7 mm, dwa karabiny maszynowe M1919 kal. 7, 62 mm. Na pokład tej maszyny wchodziło pięć osób. Czołgi pościgowe to Crusader, który ważył od 17 do 20 ton i rozpędzał się max. 45 km/h. Jego zasięg to aż 322 km. Na pokład zabierał do pięciu żołnierzy, a uzbrojony był w pancerz 7- 50 mm i dwie armaty 40 i 57 mm oraz w trzy karabiny 7, 9 i 7, 7 mm. Uzbrojenie zależało od wersji maszyny. Cromwell też zabierał pięć osób. Ważył 24- 28 tom i rozpędzał się do 64 km/h przy zasięgu do 280 km. Pancerz miał 6 – 76 mm. Uzbrojenie to armata o mm i dwa karabiny maszynowe Besa 7, 92 mm. Centurion był czteroosobowy i ważył 42- 43 ton. Jechał max. 35 km/h przy zasięgu do 192 km. Miał pancerz 7 -152 mm, a uzbrojenie to armata 2 mm, działko kal. i 20 mm i karabin Besa kal. 7, 92 mm. Czołgi piechoty to Churchill, który zabierał do pięciu członków załogi. Ważył 38- 50 ton. Jego max. prędkość do 26km/h przy zasięgu do 260 km. Pancerz miał 16 -152 mm. Uzbrojenie to armata kal. 57 mm, dwa karabiny Besa kal. 7, 92 mm. Ten czołg doczekał aż ośmiu kolejnych wersji. Drugi czołg to Valentine, który miał do czterech członków załogi. Ważył od 14 do 17ton i jechał max. 26 km/h przy zasięgu do 145 km. Pancerz miał 6- 65 mm. W zależności od wersji miał armaty 40, 57 lub 75 mm., karabiny Besa lub Bren kal. 7, 7 mm. Były jeszcze czołgi Matilda w dwóch wersjach. Lżejszy, dwuosobowy miał do 12 ton i rozpędzał się 13 km/h. Pancerz 10 -65 mm, a zasięg to 135 km. Miał karabin Vickers kal. 7, 7 mm. Matilda II ważył do 30 ton i zabierał 3 żołnierzy. Jechał max. 25 km/h przy zasięgu 260 km. Pancerz miał 13- 78 mm. Uzbrojony był w karabin Besa i armatę kal. 40 mm. Działa samobieżne to Archer, który miał 4 członków załogi. Ważył ok. 15 ton, jechał max. 33 km/h przy zasięgu do 225 km. Pancerz 8- 60 mm. Uzbrojenie to armata kal. 76, 2 mm, rkm Bren kal. 7, 7 mm.

czołgi brytyjskie ii wojna światowa